|
Madde kullanıcılarında AIDS riskini azaltmak için;
-
Madde
kullanıcılarının, AIDS’in somut bir tehdit olduğuna inanmaları
gereklidir.
-
Madde
kullanıcıların riskli davranışlarını azaltmak için çalışan
özelleşmiş servisler olmalıdır.
-
Arzulanan
davranış değişikliğini uygulamaya zorlayacak sosyal ilişki ağı
kurulmalıdır.
HIV/AIDS
ile mücadelede önleme girişimlerini 3 ayrı aşamada ele almak mümkündür:
1.
Yasal olmayan madde kullanımının durdurulması (Madde kullanımı
azaldıkça HIV’in yayılması da azalacaktır)
2.
Enjeksiyon yolu ile madde kullanımının durdurulması
3.
Hiçbir şekilde tedavi edilemeyen, madde kullanımını bırakamayan
kişiler için madde kullanımının verdiği zararların en aza indirilmesi ve
ortaya çıkan risklerin azaltılması (enjeksiyon gereçlerinin
paylaşılmaması veya paylaşılacaksa temizleme yöntemlerine başvurulması
gibi)
Şırınga Değişim Programları
Madde kullanıcıları arasında HIV yaygınlığını azaltma amacıyla zarar
azaltma adı verilen programlar yürütülmektedir. Bunlardan birisi
enjektör değişim programıdır. Bu programlarda madde kullanıcıları
kullanılmış enjektörlerini ücretsiz olarak temiz enjektörlerle
değiştirebilmektedirler. Böylece kullanılmış enjektör kullanımının
azaltılmasına çalışılmaktadır. Enjektörünü değiştiremeyen madde
kullanıcıları içinse, enjektörlerini kolayca temizlemeleri için ücretsiz
çamaşır suyu dağıtılmaktadır.
İdame tedaviler
Zarar azaltma programlarından bir diğeri ise metadon kullanımıdır.
Metadon eroin benzeri etki yapan opioid bir madde olup, oral yolla
kullanılmaktadır. Böylece madde kullanıcısı enjektör kullanmadan aynı
etkiyi sağlayabilmektedir.
Eğitim
Madde kullanıcılarında en etkili yöntem muhakkak eğitim olacaktır. Bu
nedenle kullanıcılara özel eğitim programlarının geliştirilmesi uygun
olacaktır. Sokak çalışmaları ile madde kullanıcılarına ulaşmak eğitimde
önemli bir araçtır.
Bağımlılık tedavisi
Bağımlılık tedavi merkezlerinin sayısı artması madde kullanan bağımlı
sayısını azaltacağından, HIV yaygınlığının da azalmasına neden
olabilmektedir.
Riskli bireylerin saptanması
Önleme yapabilmek için öncelikle riskli bireyleri saptamak gerekir. Risk
alma davranışını saptamak için aşağıdaki soruları sorabiliriz.
1.
“Son 3 ya da 6 ay içinde korunmadan vajinal, oral ya da anal cinsel
ilişkide bulundunuz mu?”
2.
“Para yada madde edinmek için cinsel ilişkide bulundunuz mu?”
3.
“3
kişiden fazla kişiyle son 3 ya da 6 ay içinde cinsel ilişkide bulundunuz
mu?”
4.
“Damar yoluyla madde kullanan ya da HIV olduğunu düşündüğünüz bir
kişiyle cinsel ilişkide bulundunuz mu?”
5.
“Kondom (prezervatif) kullanmadan cinsel ilişkide bulundunuz mu?”
6.
“Cinsel ilişkide bulunmadan önce ya da sonra madde kullandınız mı?”
7.
“Madde kullandığınız zaman şırınga kullanıyor musunuz ya da şırıngayı
paylaşıyor musunuz?”
Eğer hastanız yukarıda yer alan sorulardan yarısına evet yanıtını
veriyorsa, o zaman HIV için büyük bir risk altında olduğunu ya da ona
çoktan HIV bulaştığını söyleyebiliriz. Riskli davranışları olan
bireylerde riski azaltmada hedefler şunlar olmalıdır:
-
Başvuran
kişinin davranışlarını değiştirmesi gerektiğini anlamasına yardımcı
olmak
-
Davranış
değişikliği için gerekli psikolojik desteği sağlamak
-
Bireye davranış
değişikliklerini sürdürebilmesi gerekli yardımı yapmak
Madde kullanan kişiyi HIV ya da diğer bulaşıcı hastalıklardan korumak
için, prezervatif kullanması, şırınga paylaşmaması ve yeni şırınga
kullanması, maddeyi hazırladığı kaşık, kapak gibi aletleri sürekli
temizlemesi, doğum sırasında uygun tıbbi yardım alması ve olumsuz
koşullarda doğum yapmaması önerilerinde bulunulmalıdır.
Bireylerin sorunun farkına varmasını sağlamak
Bireyleri bulaşıcı hastalıklar özellikle HIV ve Hepatitis C konusunda
düşünmeye itmek ve sorunun farkına varmalarını sağlamak, değişmek için
en önemli adım olacaktır. Bu amaçla çeşitli sorular sorulabilir.
Örneğin:
-
“Kimi zaman
prezervatif kullanmadan cinsel ilişkiye girmeyi düşündüğün oluyor
mu? Neden evet, neden hayır”
-
“HIV/AIDS ya da
diğer hastalıklar konusunda ne sıklıkta düşünüyorsun?”
-
“Birlikte
olduğun kişiden bir hastalık kapabileceğini düşünüyor musun?”
-
“Birlikte
olduğun kişiye bir hastalık bulaştıracağını düşünüyor musun?”
-
“Birlikte
olduğun kişi prezervatif kullanma konusunda ne düşünüyor?”
-
“Çevrendeki
insanlar HIV/AIDS ya da diğer bulaşıcı hastalıklardan söz ediyor mu?
Neler konuşuyorlar?”
Şırınga temizliğinin öğretilmesi
Şırınga kullanımında riski azaltmak için dört basamaktan oluşan
önerilerde bulunmak gerekir. Bunlardan birincisi madde kullanmaması,
ikincisi eğer madde kullanacaksa şırınga kullanmaması, üçüncüsü şırınga
kullanıyorsa paylaşmaması ve eğer hiçbirini yapamıyorsa son olarak temiz
şırınga kullanmasıdır.
Şırıngaların temizlenmesinde çamaşır suyu önerilmektedir. Ancak
unutulmaması gereken şey, çamaşır suyunun da sadece riski azalttığı ama
ortadan kaldırmadığıdır. Çamaşır suyu ile temizlemede dikkat edilmesi
gereken noktalar şunlardır:
-
Temizleme iki
kez yapılmalıdır. Kullanımdan hemen sonra ve kullanmadan hemen önce.
-
İğne ve şırınga
çamaşır suyu kullanılmadan önce birçok kez suyla yıkanmalıdır.
Böylece içerdiği kan miktarı azalacaktır. Çünkü kan çamaşır suyunun
etkinliğini azaltmaktadır.
-
Sulandırılmış
çamaşır suyu kullanılmamalıdır.
-
En az üç kez
şırınga ve iğne çamaşır suyu ile doldurulmalıdır.
-
İğne ve
şırınganın ayrı ayrı temizlenmesi çamaşır suyunun etkinliği
artırmaktadır.
-
En az 30 saniye
iğne ve şırınga çamaşır suyu içinde kalmalıdır.
-
Şırınga çamaşır
suyuyla doldurulduğu zaman çalkalanması çamaşır suyunun etkinliğini
artırmaktadır.
-
Çamaşır suyu
ile temizlendikten sonra iğne ve şırınga birkaç kez suyla
yıkanmalıdır.
Bu
konuda ayrıntılı bilgi, bir sonraki bölümde anlatılmaktadır.
Test yapılması
HIV
riski altında bulunan her bireye test yapılmalıdır. Bu nedenle madde
kullanıcıları testi yapma konusunda yüreklendirilmelidir. Ancak test
öncesi kişi testin sınırlılıkları hakkında bilgilendirilmeli, davranış
değişikliği için cesaretlendirilmelidir.
Eğer yapılan test pozitif çıkarsa tekrarlanmalıdır. Eğer test negatif
ise, o zaman test yaklaşık 6 ay içinde tekrarlanmalı ve ilk testin
yalancı pozitif olup olmadığı araştırılmalıdır.
|
