Dezenfeksiyon, Bulaşma Riskini Virüs Sayısını Düşürerek ve Onları Öldürerek Azaltır

Bugünkü dezenfeksiyon tavsiyeleri şu basamaklardan meydana gelmektedir:

• Kan, uyuşturucu ve diğer organik maddeleri şırıngadan dışarı fışkırtın. Bunlar virüs taşıyor olabilir ve dezenfeksiyon sürecini engelleyebilir.
• Şırıngayı dezenfekte edin.
• Şırıngayı durulayarak dezenfektandan arındırın.

Bu basamakların arkasındaki fikir, HIV’nin bulaşma riskini iki yoldan azaltmaktır. İlki, kan ve uyuşturucuyu fışkırtma yoluyla virüs zerrelerinin sayısı azalmaktadır. İkinci olarak, dezenfektan geri kalan virüsleri öldürebilir ve böylece virüsler kimseyi enfekte edemezler.

Şırıngaların dezenfeksiyon talimatları genellikle virüslerin temizlenip öldürülmesini içerir:

• Şırıngayı temiz suyla doldurun (direk musluk suyu veya açılmamış şişe suyu).
• İçinde su veya dezenfektan olan şırıngayı sallayın veya hafifçe vurun (bu zerreleri yerinden çıkartır ve suyu veya dezenfektanı şırıngadaki materyalle karıştırır); suyu şırıngadan dışarı fışkırtın ve atın; bunu hiç kan görünmeyene kadar tekrarlayın.
• Suyu veya dezenfektanı, özellikle dezenfektanı, bir süre şırınganın içerisinde bekletin (ne kadar uzun olursa o kadar iyi; örneğin 30 saniye 15 saniyeden daha iyidir); sonra dezenfektanı dışarı fışkırtın.
• Şırıngayı temiz suyla durulayın (şırıngayı doldurun, sallayın veya hafifçe vurun, suyu dışarı fışkırtın ve atın); durulama dezenfektandan ve şırıngada kalan virüslerden kurtulmak için yapılır.

Uyuşturucu Enjeksiyonun Hazırlanması ile Bulaşma Riski Arasındaki Bağlantı

Damar içi madde kullanıcıları tarafından kullanılan uyuşturucular (eroin, kokain, amfetamin) genellikle toz olarak satılır ve enjekte edilmeden önce suda eritilir. Afyon sakızı gibi macun olan bazı uyuşturucular çözülmeyi artırmak için kaşık veya ısıtıcı içerisinde ısıtılır. Çözüldükten sonra, küçük zerrelerin iğneyi tıkamasını önlemek için uyuşturucu bir filtreden (pamuk) şırıngaya çekilir. Ondan sonra uyuşturucu damara enjekte edilir. Bazen, iki veya daha fazla damar içi madde kullanıcısı uyuşturucuyu aynı ısıtıcıdan çekebilir.

Damar içi madde kullanıcısı maddeyi enjekte etmeden önce iğnenin damar içinde olup olmadığını anlamak için şırınganın pompasını geri çeker. Şırınganın içine kan dolarsa, iğne damarda demektir ve damar içi madde kullanıcısı maddeyi enjekte eder. Enjekte ettikten sonra, madde kullanıcısı kanın iğneyi tıkamaması için şırıngayı su ile çalkalar. Bu su genellikle bir sonraki maddenin hazırlanma aşamasında kullanılır ve kullanıcılar genellikle aynı kaptaki suyla işlemlerini sürdürür.

HIV ve hepatit C damar içi madde kullanıcılarının paylaştıkları şırıngadan bulaşabilir. Virüsler aynı zamanda paylaşılan şırıngalar, durulama suyu, ısıtıcı, pamuk yoluyla ve kullanılmış şırıngayla karıştırılan uyuşturucu solüsyonu yoluyla da bulaşabilir. Bulaşma herhangi bir şeye – şırınga, su, pamuk, ısıtıcı, uyuşturucu solüsyonu – HIV veya HCV enfeksiyonlu kanın bulaşmasıyla meydana gelebilir çünkü bulaşmış madde temas ettiği her maddeye virüsü geçirebilir. Damar içi madde kullanıcısı uyuşturucuyu enjekte ederken her zaman yeni ve steril bir şırınga kullanmaya ne kadar dikkat ederse etsin bulaşmış enjeksiyon aletlerinin, uyuşturucu solüsyonunun veya suyun paylaşılma süreci HIV ve HCV bulaşma riskini artırmaktadır.

Dezenfeksiyon ve Viral Hepatit

Hepatit B (HBV) ve hepatit C (HCV) milyonlarca insanı etkilemektedir. Bunlar aynı zamanda HIV, damar içi madde kullanımı ve yüksek riskli cinsel davranışlarla yakından ilişkilidir. Birçok kişi dezenfeksiyonun HBV veya HCV’yi etkilemediğini düşünmektedir, fakat HBV konusunda yapılan laboratuar çalışmaları dezenfeksiyonun HIV’i önlediği gibi kan yoluyla bulaşan virüsleri de engellediğini göstermektedir.

HCV laboratuar ortamında yetişmediğinden HCV ve dezenfeksiyon üzerine araştırma yapılamamaktadır ve bu nedenle dezenfeksiyonun HCV’yi önleyip önleyemediği direk olarak test edilememektedir fakat buna rağmen bilim adamları dezenfeksiyonun HCV’yi öldürdüğünü düşünmektedir.

Kanda bulunan virüs sayısı HBV ve HCV’de HIV’de olduğundan çok daha fazladır. Sonuç olarak, viral hepatit bulaşma riskini önlemek için fışkırtma ve durulama yaparken mümkün olduğunca çok kandan kurtulmak gerekmektedir.

Dezenfeksiyonun Sınırlılıkları

Dezenfekte Edilmiş Şırınga Steril Bir Şırınga DEĞİLDİR

Dikkatli ve titiz bir şekilde yapılırsa, dezenfeksiyon şırıngadaki canlı HIV, BVC ve HCV sayısını azaltır. Yine de, en iyi dezenfeksiyon işlemi bile bütün virüslerin öleceğini garanti edemez. Damar içi madde kullanıcılarının kullandığı plastik şırıngalar tek kullanımlık üretilmiştir. Temizlenip tekrar kullanılmak üzere tasarlanmamışlardır.

Dezenfekte edilmiş şırıngalar, şırınga kullanılan yerlerde (hastane, sağlık merkezleri vb.) uygulanılan standartlara uygun DEĞİLDİR.

Bu nedenlerden dolayı dezenfekte edilmiş bir şırınga yeni ve steril bir şırınga kadar güvenli değildir. Şırıngaların çamaşır suyu veya diğer ajanlarla dezenfekte edilmesi konusundaki tavsiyeler SADECE damar içi madde kullanıcısının steril şırıngaya ulaşamadığı durumlar için geçerlidir.

Bilim adamları Şırınga ve Diğer Enjeksiyon Malzemelerinin Dezenfeksiyonunun HIV’i Önlediği Konusunda Sınırlı Laboratuar Kanıtına Sahiptir

Bilim adamları çamaşır suyu ve diğer ajanların HIV’i öldürebileceği konusunda çok az sayıda laboratuar çalışması yayımlamıştır. Bu deneyler damar içi madde kullanıcılarının karşılaştığı koşulları taklit etmeye çalışmakta ve genellikle dezenfeksiyonun test tüpünde yetiştirilen HIV ile temas etmiş kan üzerindeki etkisini test etmektedir.

Bununla beraber, bu koşullar damar içi madde kullanıcılarının karşılaştığı koşullardan farklı, ve sonuçlar kesin değildir. Laboratuar çalışmaları taze, su katılmamış çamaşır suyunun (%5.25 sodium hypochlorite) HIV’yi öldürdüğünü göstermektedir. Bilim adamları ayrıca diğer sıvıların da şırıngayı dezenfekte edip etmediklerini araştırmışlardır. Bazen damar içi madde kullanıcılarının da kullandığı bu sıvılardan bazıları bulaşık deterjanı, hydrogen peroxide ve ispirtodur. Bu birkaç çalışmanın sonuçları da sınırlıdır.

Bazı araştırmalar temiz suyla yapılan iyi bir temizliğin sulandırılmamış çamaşır suyu kadar etkili olduğunu göstermiştir.

Bu çalışmaların sonuçları ajanın gücü, HIV’nin tüm kanda olup olmaması ve uygulanan basamaklar gibi birkaç şeye bağlıdır. Az sayıda laboratuar çalışması yayımlanması nedeniyle dezenfeksiyon konusunda çok az veriye sahibiz. Sonuç olarak hangi ajanın daha iyi olduğu, en iyi dezenfeksiyon prosedürü veya yeterli bir dezenfeksiyon için gerekli zaman gibi sorular için net cevaplar bulunmamaktadır.

Damar İçi Madde Kullanıcılarıyla Yapılan Çalışmalar Çamaşır Suyu ile Yapılan Dezenfeksiyonun HIV ve Viral Hepatite Karşı Koruduğunu Kanıtlamamaktadır

Çalışmalar enjektörlerini sürekli dezenfekte ettiğini söyleyenler ile hiç dezenfekte etmediğini söyleyenler arasında yeni enfekte olmuş damar içi kullanıcısı sayısına bakmışlardır. Her iki damar içi madde kullanıcısı grubu arasında ayırt edici bir fark bulunamamıştır.

Engeller Damar İçi Madde Kullanıcılarının Dezenfeksiyonu Doğru Yapmalarını Zorlaştırır ve Onları Tamamen Engelleyebilir

Damar içi madde kullanıcıları yeni, steril bir şırınga bulamadıklarında dezenfeksiyonun iyi bir fikir olduğunu düşünebilirler. Yine de, bazı araştırmacılar az sayıda damar içi madde kullanıcısının şırınga dezenfeksiyonunda çamaşır suyunu kullandığını veya kullansalar da önerilen basamakları tam olarak uygulamadıklarını bulmuşlardır. Damar içi madde kullanıcılarının dezenfeksiyon yapma süreçlerini zorlaştıran birçok faktör bulunmaktadır:

• Mevcut yönergeler çok sayıda basamak içermektedir ve damar içi madde kullanıcıları bunları tamamen uygulamanın imkansız olduğunu düşünebilir.
• Damar içi madde kullanıcıları temiz su bulamayabilir.
• Mimlenmemek için çamaşır suyu veya diğer dezenfektanları yanlarında taşımak istemeyebilirler.
• Yoksunluk semptomları ve mümkün olduğunca kısa sürede enjeksiyon yapma arzusu damar içi madde kullanıcısının dezenfeksiyon yapmadan enjeksiyon yapmasına neden olabilir.
• Bazı damar içi madde kullanıcıları başkalarının kendilerine enjeksiyon yapmaları ihtiyacında olabilir. Enjeksiyonu yapan kişi dezenfeksiyonu tam yapmayabilir.
• Madde solüsyonunu hazırlayıp hızlı bir şekilde enjekte etmeleri gerektiği için (örneğin yakında polis olabilir) madde kullanıcılarının dezenfeksiyonu dikkatli bir şekilde yapacak zamanı olmayabilir.
• Damar içi madde kullanıcısı bir kez enjekte ettiğinde, bir sonraki enjeksiyonda maddenin etkileri nedeniyle dikkatli bir şekilde dezenfeksiyon yapamayabilir (özellikle kokainde).

Çamaşır Suyunun Dezenfektan Olarak Avantajları ve Dezavantajları Bulunmaktadır

Avantajlar:

• Kullanılmış şırıngadaki HIV, HBV ve HCV miktarını azaltabilir.
• Kolay ulaşılabilir.
• Ucuzdur.

Dezavantajlar

• Damar içi madde kullanıcıları, sosyal çalışmacılar ve kanun koyucular yanlış bir şekilde çamaşır suyu ile dezenfeksiyonun yeni ve steril bir şırınga kadar güvenli olduğuna inanabilirler.
• Şırıngayı sterilize etmez, şırınga dezenfeksiyondan sonra hala enfekte edici virüs taşıyor olabilir.
• Çalışmalar çamaşır suyu ile dezenfeksiyonun HIV veya HCV bulaşmasını önlediği göstermemektedir.
• Polis küçük şişerlerde çamaşır suyu taşıyan birini gördüğünde madde kullanıcısı olduğunu varsayabilir.
• Güneş ışığı, sıcak hava ve hava basıncı çamaşır suyunun etkisini azaltır ve kullanılmaz hale getirir; damar içi madde kullanıcıları taze ve tam etkili çamaşır suyunu kullandıklarından emin olmalıdır.
• Şırıngaya zarar verir.

Verilecek Mesajlar

• Damar içi madde kullanıcısının maddeyi hazırlama ve enjekte etme yolu o kişinin HIV, HBV ve HCV kapma veya bulaşma riskini belirleme konusunda önemlidir.
• Virüslü kan bulaşmış şırınga, su, madde solüsyonu, ısıtıcı, pamuk – herhangi biri – diğerlerine de virüs bulaştırır.
• Madde solüsyonu veya hazırlama araçları enfeksiyonlu kişilerce paylaşılmışsa, her seferinde temiz ve steril şırınga kulansa dahi damar içi madde kullanıcısı enfekte olabilir.
• Dezenfeksiyon enjeksiyon maddelerini “güvenli” hale getirmez. Enjeksiyonu “daha az riskli” hale getirir çünkü şırıngadaki HIV, HBV ve HCV sayısını azaltır ve bazılarını öldürür. Sonuç olarak, dezenfeksiyon damar içi madde kullanıcıları için kullanışlı bir yedek strateji olabilir.
• En iyi dezenfeksiyona dair kesin, tutarlı bir laboratuar kanıtı yoktur ve bu stratejinin ne kadar etkili olduğunu bilmiyoruz. Mantıklı görünen maddeleri öneriyoruz.
• Dezenfeksiyon SADECE damar içi madde kullanıcısının bulaşmayı önleyecek güvenli bir seçeneği olmadığında kullanılmalıdır.
• Dezenfeksiyon enjeksiyonu bırakmak, madde kötüye kullanımı tedavisine katılmak, yeni ve steril bir şırınga kullanmak ve madde solüsyonunu, araçları paylaşmamak kadar iyi değildir.
• Çamaşır suyu ve diğer dezenfektanlar şırıngayı steril hale getirmez.

Her Şeyi Temiz Tutmak HIV ve Viral Hepatit Riskini Azaltmanın Önemli Bir Parçasıdır

Sağlık çalışanları temizliğin ve hijyenin damar içi madde kullanıcılarında HIV veya HCV kapma veya bulaşmasının azalmasında ne kadar önemli olduğunu her gün daha çok fark etmektedir. İyi bir hijyen aynı zamanda damar içi madde kullanıcılarının enjeksiyon kaynaklı deri enfeksiyonlarını da engellemektedir. Aşağıdaki maddeler enjeksiyonu bırakmayan damar içi madde kullanıcılarına yönelik önleme mesajlarının önemli bir parçasıdır:

• Enjeksiyona başlamadan önce ellerinizi ve kollarınızı yıkayın.
• Enjeksiyon maddesini hazırlamak için temiz bir yer kullanın, veya altına temiz bir kağıt serin.
• Enjekte edeceğiniz yeri alkolle temizleyin.
• Enjekte ettikten sonra kanamayı durdurmak için gazlı bez kullanın.
• Enjekte ettiğiniz yerin üstünü bandajla kapatın.
• Kullanılmış alkollü, gazlı bezleri ve diğer madde hazırlama aletlerini atın.
• Kanla temas etmiş olabilecek her şeyi temizleyin (turnike, enjekte ettiğiniz yer veya kıyafetler).
• Şırıngayı güvenli bir şekilde atın.
• Kir, kan ve virüslerden arınmak için ellerinizi yıkayın.

Damar İçi Madde Kullanıcılarına Ne Anlatmalıyız?

Eğitimciler ve sosyal çalışanlar damar içi madde kullanıcılarıyla konuşurken şu mesajları iletmelidir:

• HIV, HBV ve HCV bulaşmasını önlemek için en etkili yol madde enjekte etmemektir.
• Madde kötüye kullanımı tedavisine katılmak enjeksiyonu azaltma veya bırakma konusunda size yardımcı olabilir. Bu sizin enfeksiyon kapma riskinizi azaltır.
• Hepatit A ve Hepatit B aşılarını yaptırın. Aşı yaptırdığınız taktirde bu tür viral hepatitlerden korunursunuz.
• Damar içi enjeksiyonu bırakamıyorsanız veya bırakmayacaksanız;

• Her enjeksiyonda güvenilir bir kaynaktan aldığınız yeni ve steril bir şırınga kullanın.
• Şırıngaları, suyu, ısıtıcıları veya pamukları asla paylaşmayın, tekrar kullanmayın.
• Maddeyi hazırlarken her seferinde steril su veya en azından güvenilir bir kaynaktan temiz su kullanın.
• Enjeksiyon sırasında her şeyi mümkün olduğunca temiz tutun.

• Her seferinde temiz ve steril bir şırınga, temiz aletler kullanamıyorsanız çamaşır suyuyla dezenfeksiyon hiçbir şey yapmamaktan daha iyidir:

• Şırıngayı temiz suyla doldurup sallayın veya hafifçe vurun. Suyu şırıngadan dışarı fışkırtıp atın. Bunu hiç kan görmeyene kadar tekrarlayın.
• Şırınganın hepsini temiz çamaşır suyuyla doldurun. 30 saniye veya daha fazla şırıngada bekletin. Çamaşır suyunu dışarı fışkırtın ve atın.
• Şırıngayı temiz suyla doldurup sallayın veya hafifçe vurun. Suyu şırıngadan dışarı fışkırtıp atın.

• Çamaşır suyu yoksa, şırıngayı temizlemek için temiz su kullanın:

• Şırıngayı temiz suyla doldurup sallayın veya hafifçe vurun. Suyu şırıngadan dışarı fışkırtıp atın.
• Bunu birkaç kez tekrarlayın.

Bu Proje T.C. Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Önleme ve Destek Projesi kapsamında sağlanan hibe finansmanı desteğiyle ve AIDS savaşım derneğinin katkılarıyla, Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği tarafından yürütülmektedir.