Kanunla İhtilafa Düşen Çocuk ve Gençlere Yönelik Psikososyal Destek Projesi

Projenin temel adı "Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün Gözetimindeki Çocuklara Yönelik Hizmetlerin İyileştirilmesi Projesi"dir. Bu proje UNICEF, Avrupa Birliği ve Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü'yle birlikte yürütülmektedir. Yeniden, bu projede gerekli araştırmaları yapmaktan, eğitim programları hazırlamaktan ve eğitimleri yürütmekten sorumludur.

Bu projede ıslahevi ve tutukevlerinde bulunan çocukların psiko-sosyal gelişimlerine yardımcı olmak, davranış değişikliği yaratmak, kişilik gelişimini desteklemek, sorun yaşanan alanları güçlendirmek ve çocukları topluma dönüşe hazırlamak, ayrıca kuruma kabul ve kurumda yaşam sırasında, personelin çocuklara karşı tutum ve davranışlarına ilişkin becerilerini geliştirmek hedeflenmektedir. Bu çerçevede kanunla ihtilafa düşen çocukların kurumlarda bulunan programlara katılımlarını sağlamak, çocukların bir suçun mağduru olmaları ve gerçekleştirdikleri eylem nedeniyle meydana gelen örselenmeleri gidermeyi hedefleyen hizmetler sunmak ve kriz anında gerek çocukların gerekse görevlilerin korunma altına alınmasını sağlayacak uygun müdahale yöntemlerinin geliştirmesini sağlayacak psiko-sosyal destek modeli oluşturmak hedeflenmiştir.

Programın Geliştirilmesi

Programın geliştirilmesi yaklaşık 1,5 yıl sürmüş ve geliştirme aşamasında birçok etkinlik düzenlenmiştir. Program geliştirilirken aşağıda yer alan etkinlikler düzenlenmiştir.

• Beş ayrı kurumda 58 çalışanla derinlemesine görüşmeler yürütülmüş ve onların tutuklu ve hükümlü ergenlere yaklaşım ve geliştirilmesi gereken program konusundaki görüşleri alınmıştır.

• Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne bağlı kurumlarda çalışan 62 kişiye bir anket dağıtılmış ve kurum çalışanlarının görüşleri niceliksel olarak değerlendirilmiş ve elde edilen veriler ışığında program geliştirilmiştir.

• Bugüne kadar Adalet Bakanlığına bağlı Ceza ve Tevkifevlerinde tutuklu ve hükümlü ergenlere yönelik olarak yapılan 44 adet araştırma tezi gözden geçirilmiş, kısa özetleri çıkarılmış ve Tutuklu ve Hükümlü Ergenlerle İlgili Yapılan Tezlerin Özetleri isimli bir raporda derlenmiştir. Tezlerden elde edilen bilgilerle genel bir derleme yapılmıştır. Bulgular Tutuklu ve Hükümlü Ergenlerin Özellikleri: Türkiye'de Yapılan Çalışmaların Gözden Geçirilmesi isimli raporda toplanmıştır.

• Kurumlarda kalan 266 ergene bir anket uygulanmıştır. Anketle ergenlerin genel ruhsal durumları, özellikleri ve görüşleri saptanmaya çalışılmıştır. Bu araştırmanın bulguları Tutuklu ve Hükümlü Ergenlerin Özellikleri Araştırması isimli raporda toplanmıştır.

• Yukarıda sayılan etkinlikler çerçevesinde taslak bir program geliştirilmiştir. Söz konusu program kurumlara gönderilmiş ve çalışanların program hakkındaki görüşleri alınmış ve programda gerekli değişiklikler yapılmıştır. Konuyla ilgili üç yerli uzmanda programın geliştirilmesi aşamasında katkıda bulunmuştur. Yine konuyla ilgili bir yabancı uzman getirtilerek program üzerinde tartışılmış ve program son haline getirilmiştir.

• Hazırlanan programların değerlendirilmesi ve uygulanması amacıyla 46 personel 2005 -2007 yılları arasında toplam 8 eğitim çalışması almıştır. Eğitim çalışması hem genel yaklaşım ilkelerini, hem de programların uygulanmasını, hem de programların uygulanması sırasında karşılaşılan zorlukların geri bildirimlerini içermektedir.

• Yapılan programlarının devamlılığını sağlamak amacıyla eğitim alan kurum personelinden 9 kişi eğitici olarak seçilmiştir. Eğitici olarak seçilen personelde tekrar eğitimlere alınarak programların nasıl verilmesi gerektiği ve sunum teknikleri hakkında ayrıca eğitimler almışlardır. Eğitici olarak seçilen kişilerde kurumlarda bulunan diğer psikolog ve sosyal çalışmacılar olmak üzere toplam 45 personeli eğitimden geçirmektedir. Bu eğitimlerin aynı zamanda süpervizyonları da yapılmaktadır.

• Bu çalışmalar Adalet Bakanlığı ve UNICEF adına Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği tarafından yürütülmüştür. Çalışmanın yürütücülüğünü Doç. Dr. Kültegin Ögel, yardımcılığını ise psikolog Alper Aksoy yapmıştır.

Program materyali

• Genel bilgiler kitapçığı

• Kısa grup çalışmaları kılavuzu

• İyiye doğru öfke kontrol programı

• Güvenli davranış (Buradayım) eğitim programı

• Aile eğitimi kılavuzu

• Cinsel istismar ve yaklaşım kılavuzu

• İnfaz ve koruma memurları için bilgilendirme programı grup çalışmaları kılavuzu

Genel bilgiler: Bu kılavuz kurum personeline yönelik olarak hazırlanmış 8 bölümden oluşan bilgilendirme kılavuzudur. Kılavuzda çocukların özellikleri, onlara yaklaşımda dikkat edilmesi gereken özelliklerin yanı sıra kurumsal sorunlara da yardımcı olabilecek bilgiler bulunmaktadır. Ayrıca kurum doktorları için hazırlanan tibbi yaklaşım ilkeleri ve öğretmenler için hazırlanan ergenin eğitimle ilgili sorunlarda karşılaşılacak sorunlara yönelik yapılması gereken hususları hakkında da bilgi verilmektedir. Aile ilişkileri ve özel durumlara yaklaşımlar hakkında bilgilerde verilmektedir.

Kısa grup çalışmaları: Kurumda kalan ergenlere uygulanmak üzere hazırlanmış 37 bölümden oluşan grup çalışmalarıdır. Bu çalışmalar kurum psikoloğu, psikolojik danışmanı veya sosyal çalışmacı tarafından haftada en az iki gün ergenlere uygulanmaktadır. Kurum kuralları, günlük haberlerden bağımlılık, iletişim gibi konuların bulunduğu çalışmalardır. Her bir konu resimler ve kısa sloganlarla desteklenerek konuların akılda kalıcılığı arttırılmaya çalışılmıştır.

Öfke kontrol programı: Kurumda kalan ergenlere "İyiye doğru öfke kontrol programı" isimli 11 oturumdan oluşan bir öfke kontrol programı hazırlanmıştır. Bu program kurum psikoloğu veya sosyal çalışmacısı tarafından uygulanmaktadır. Programın amacı öfke sorunu yaşayan ergenlerin öfkelerini kontrol edebilmeyi öğrenmeleridir. Konular resimler ve kısa sloganlar desteklenerek konuların akılda kalıcılığı arttırılmaya çalışılmıştır. Programı tamamlayan ergenlere katılım belgesi de verilmektedir.

Aile eğitim programı: Tutuklu ve hükümlü ergenlerin anne, baba ve yakınlarına uygulanması amacıyla bir aile eğitim programı geliştirilmiştir. Bu program kurum personeli tarafından kurumlarda kalan ergenlerin ailelerine uygulanacaktır. Program ailelerle görüşme katılma koşulları dikkate alınarak uzun ve kısa versiyon olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Ailelere dağıtılmak üzere broşürde hazırlanmıştır.

Güvenli Davranış Eğitim Programı: Bu program kurumda bulunan ergenlerin kendini ortaya koymasını, güvenli davranış sergilemesini sağlayacak temel yaşam becerilerini kazanmasını sağlamak amacıyla hazırlanan 11 oturumdan oluşan bir programdır. Kılavuzun amacı cezaevi koşullarında ergenin bunu uygulamasından çok, cezaevi koşullarının dışında bu becerileri uygulayabilmesini sağlamaktadır. Ayrıca ergenlerin tahliye sonrası yaşamlarında bu becerilere sahip olarak suça eğilimli davranışlarda bulunma olasılıklarının düşmesi hedeflenmektedir. 

Cinsel istismar ve yaklaşım: Bu kılavuz kurumlarda cinsel istismara uğrayan ergene yaklaşım konusunda bilgileri içeren 7 bölümden oluşan bir kılavuzdur. Kılavuz istismara uğrayan ergeni kurum içinde tespit edebilmek, cinsel istismara uğrayan ergene ve bu davranışı yapan faile yaklaşım konusunda bilgiler içermektedir.

İnfaz ve koruma memurları için bilgilendirme çalışması: Bu kılavuz infaz ve koruma memurlarını için yapılan bir 8 bölümden oluşan bir bilgilendirme programdır. Programda psikososyal servis çalışanlarının kurumda ergenlerle yaptıkları çalışmalar hakkında bilgiler verilmektedir. Ayrıca infaz ve koruma memurlarının ergenlerle sıklıkla karşılaştıkları sorunlar hakkında yapmaları ve yapmamaları gerekenler konular hakkında bilgiler verilmektedir.