|
Derleyen:
Defne Satgan
Bu soruya
cevap vermeden önce, neden LSD ve yaratıcılık arasında böyle bir ilişki
aradığımızı açıklamak gerekiyor. Bunun en önemli nedeni; LSD’nin bir
hallüsinojen olarak zaman ve duyu algısını bozması, duygusal
çekingenlikleri ortadan kaldırması, renkleri daha parlak hale getirmesi
ve ses algısını arttırmasıdır. LSD’nin bu etkilerinin kişinin
yaratıcılık sürecinde önemli bir yeri vardır. Bu nedenle LSD’nin,
kişinin yaratıcılığını arttıran, “zihin açıcı” bir madde olduğu
düşünülmektedir. Ayrıca, 1950’li yıllardan itibaren LSD, entellektüeller
arasında yaygın hale gelmiştir. Dr. Oscar Janiger’in bir araştırmasında
deneklerden bir tanesi; bir “asit trip”inin dört yıllık sanat okulunda
okumaya eşdeğer olduğunu iddia etmiştir (Ungerleider, 1968).
1950’lerden
itibaren, psikedelikler daha etkili ve ulaşılabilir hale geldiklerinden,
hallüsinojenin yaratıcılık süreci üzerindeki etkisini inceleyen bir çok
araştırma yapıldı. En çok ilgilenilen nokta; zihnin bu tip “zihin
açıcı” maddelerin etkisi altındayken nasıl çalıştığıydı. Bu problemi
çözmeye çalışırken; LSD ve yaratıcılık arasındaki ilişkiyle ilgili
olarak cevaplanması gereken üç soru çıkıyor karşımıza:
1) LSD
yaratıcılık sürecini madde kullanımı sırasında mı geliştiriyor?
2) LSD
düşüncenin orjinalliğinde veya icrasında uzun süreli bir gelişim
sağlıyor mu?
3) LSD
deneyimi kişinin sanatsal değerlendirmelerinde veya yaratıcı
ifadelerinde gelişme sağlıyor mu? (Ungerleider, 1968).
Bugüne kadar
yukarıda sorulan ilk soruya cevap vermek üzere düzenlenmiş bir çok
araştırma yapılmıştır. Bunlardan birinde (Harman, McKim, Mogar, Fadiman,
& Stolaroff, 1966); deney ortamına daha önce çözümleyemedikleri bir
problemle gelen yüksek derecede motive bir grup bilim adamı, mühendis ve
yöneticiye 200 mikrogram meskalin verilmiştir. Ardından deneklere
birtakım yaratıcılık testleri uygulanmıştır. Daha sonra da; her deneğe
seçtiği problem üzerinde çalışabilmesi için üç-dört saatlik bir süre
verilmiştir. Sonuçta; meskalin verilen deneklerin yaratıcılık
testlerinde belirgin bir gelişim gösterdikleri gözlenmiştir. Ayrıca bu
denekler; yeteneklerinde gelişme kaydettiklerini belirtmişlerdir. Bu
çalışmada, veriler LSD’nin yaratıcılığı arttırıcı etki yaptığını
göstermesine rağmen, madde kullanılmadan yapılacak bir beyinfırtınası
oturumunun aynı etkiyi yapıp yapmayacağı bilinmemektedir (Barber, 1970).
Bir ressamın
LSD etkisi altında yaptığı çalışmaları değerlendiren başka bir araştırma
sonucuna göre; ressamın uyuşturucunun etkisindeyken ürettiği resimler
“yaratıcılık anlamında hiçbir yeni öğe içermemekte, fakat şizofrenide
gözlenenlere benzer psikopatolojik belirtileri yansıtmaktadır” (Solomon,
1964).
Diğer bir
araştırmada, dört tane grafik sanatçısına, LSD veya meskalin etkisi
altındayken çizimler yaptırılmıştır (Berlin, Guthrie, Weider, Goodell, &
Wolff, 1955). Sonra bir grup seçilmiş sanatçıdan, maddenin etkisi
altında yapılan çizimlerle, sanatçıların normal çalışmalarını
karşılaştırmaları istenmiştir. Jürinin belirttiğine göre; uyuşturucu
madde, çizgilerin teknik uygulamalarında ve renklerin yerleştirilmesinde
bozukluklara yol açmıştır. Ayrıca; renklerin ve çizgilerin bozulması
çizimleri daha az kontrollü ve daha özgür hale getirdiği için çizimlerin
daha yaratıcı olduğu ve daha fazla estetik değere sahip olduğu
belirtilmiştir (Barber, 1970).
İkinci
soruya yanıt arayan bir araştırmada; 72 gönüllü lisans öğrencisi üç
gruba ayrılmıştır. Deney grubuna 200 mikrogram LSD, karşılaştırma
gruplarından birine az miktarda LSD (25 mikrogram), ve diğer
karşılaştırma grubuna 20 miligram amfetamin verilmiştir (McGlothlin,
Cohen, & McGlothlin, 1967). Uyuşturucu maddeler, en iyi deney
sonuçlarını elde etmeyi sağlayacak en uygun koşullarda deneklere
verilmiştir. Ardından, bu üç gruba bir dizi yaratıcılık testi
uygulanmıştır. Sonuçlar göstermiştir ki; üç grup yaratıcılık testlerinde
iki haftalık ve altı aylık değerlendirmelerde belirgin bir farklılık
göstermemişlerdir. Denekler, daha az çekingenlik ve endişe
hissettiklerini, problemlere daha geniş bir çerçeveden bakabildiklerini,
daha akıcı olduklarını, yüksek konsantrasyona sahip olduklarını, diğer
kişilerle empati kurabildiklerini, daha motive olduklarını ve
bilinçaltının daha ulaşılabilir hale geldiğini belirtmişlerdir. Test
sonuçları yaratıcılığın gelişmişliği yönünden hiçbir değişiklik
göstermemiştir. LSD yaratıcılık testlerinde performansı arttırmamasına
rağmen, müzikal yorumlamaları ve öznel olarak yaratıcılık geliştirdiği
düşüncesini arttırdığı gözlenmiştir (Barber, 1970 & Ungerleider, 1968).
Bu
araştırmada olduğu gibi, diğer araştırmalardaki bütün LSD denekleri,
estetik faaliyetlere olan ilgilerinde bir artış olduğunu
belirtmişlerdir. LSD denekleri, maddenin etkisinden çıkarlarken
yenilenmiş estetik değerlere sahip olduklarını belirtmişlerdir ki bu da
LSD ile yaratıcılık arasındaki üçüncü sorumuza yanıt olarak verilebilir.
Bunun tersi olarak; uyuşturucu ile yaratıcılık arasında bir ilişki
olduğu varsayıldığı için yaratıcı insanlar, alkol ve uyuşturucu madde
tüketiminin onlardan beklenen bir hareket olduğu hissine
kapılabilmektedirler (Plucker & Dana, 1998).
Yukarıda
sözü geçen araştırmalarda, LSD’nin normal insanların yaratıcılığı
üzerinde yaptığı etkiyi inceledik. Peki LSD’nin belirgin şekilde
yaratıcı olan insanlar üzerindeki etkisi nedir? 1964 yılında yürütülen
bir araştırmada; en az bir kez psikedelik deneyim yaşadıklarını belirten
91 adet ödüllü ve övülen sanatçı ele alınmıştır (Baron, 1965).
Sanatçıların %81’i psikedelik sanatçı olduklarını, çalışmalarının
psikedelik deneyimlerini yansıttığını ve bunun kimayasal bir teşvikle
ilgili olmadığını belirtmişlerdir. Sanatçıların %70’i uyuşturucu madde
deneyiminin çalışmalarının içeriğini etkilediğini, %54’ü renkleri
kullanma tekniklerini geliştirdiğini, ve %52’si ilk deneyimden itibaren
sanatta daha derin bir bakış kazandıklarını vurgulamışlardır.
Özetlemek
gerekirse, psikedelik maddelerin yaratıcılığı arttırdığı hipotezi açık
olarak doğrulanmış veya reddedilmiş değildir. Fakat, söylenebilecek şey
şudur, (Baron, 1965)
hallüsinojenler,
yaratıcılığın oluşmasını sağlayamaz,
yalnızca
bireyin sahip olduğu yaratıcılığı açığa çıkarabilir.
Kaynaklar
Barber, T.
X. LSD, Marihuana, Yoga and Hypnosis. Chicago: Aldine Publishing
Company. 1970
Einstein,
S. The Use and Misuse of Drugs: A Social Dilemma. California:
Wadsworth Publishing Company. 1970.
Pinchbeck,
D.(1998). Listening to acid. The Village Voice. Vol.43, Iss.8,
p.53-55
Plucker, J.
A., Dana, Q. R.(1998). Alcohol, tobacco, and marijuana use:
Relationships to undergraduate students’ creative achievement.
Journal of College Student Development. Vol.39, Iss.5, p. 472
Solomon, D.
LSD, The Consciousness-Expending Drug. New York: GPPS. 1964
Underleider,
J. T. The Problems and Prospects of LSD. Illinois: Charles
Thomas. 1968
http://www.levity.com/aciddreams/samples/creativity.html
http://www.siena.edu/boswell/Drug%20Projects/Susan/drugs.htm
|
