|
Derleyen:
İrene Avayu
Spor;
eğlence, kişisel gelişim ve rekabetin bir arada barınmasını hedefleyen
aktiviteler bütünüdür. Spor ile madde kullanımı arasındaki ilişki iki
yönden incelenebilir çünkü spor madde kullanımının azalmasını
destekleyeceği gibi madde kullanımında artışa da yol açabilir.Peki spor
madde kullanımını nasıl azaltabilir?Spor, öncelikle kişiye, sağlığına ve
vücudunun işeyişine saygı duymasını öğretir.Kişiye hem dinç bir vücut
hem eğlence imkanı sunar.Spor kişiye yeni bir kimlik ve aidiyet duygusu
kazandırır.Madde kullanıcılarının özellikle bir gruptan kabul görme ve
bir gruba ait olma isteği ve ihtiyacı doğrultusunda madde kullanmaya
yöneldikleri düşünülürse, spor, özellikle takım sporları, kişinin yeni
bir gruba dahil olarak kabul görme ve ait olma arzusunu gerçekleştirmiş
olur.
Ayrıca kişi
spor yaparken başarma duygusunu oldukça sık yaşar ve bu duygu kişinin
kendisiyle gurur duymasını beraberinde getirerek kişide ‘özgüven’ ve
‘kendine değer verme’ gibi değerlerin oluşumunu destekler.Sporun kişide
stresi azaltması ve stresle başa çıkma mekanizmalarını güçlendirmesi de
söz konusudur.Bunun dışında, kişi, hayatına sporun girmesiyle beraber
yeni ortamlarda bulunmaya, yeni arkadaşlıklar ve yeni ilişkiler kurmaya
başlar.Tüm bu faktörler özellikle gençlerin madde kullanımını önleyici
ve tedavi edici özelliğe sahiptir.
Sportif
aktivitelerin çeşitliliği, kişinin kendisine ilgi alanları dahilinde en
uygun gördüğü spor dalını seçebilmesi fırsatını sunar. Birbirinden
farklı beceri ve özellikleri geliştiren spor çeşitleri vardır. Örneğin
futbol, basketbol gibi takım sporları iletişim ve işbirliği gibi sosyal
becerileri geliştirirken, bireysel sporlar özgüven, disiplin ve hedef
belirleme becerilerini geliştirir.Kayak, dağcılık gibi ekstrem sporlar
kişiye özellikle macera arayışını ve risk alma duygusunu yaşattığı için
madde kullanımı deneyiminin yerini alabilirler.Ayrıca bisiklet, yelken
gibi doğada yapılan sporlar kişiye tabiata değer vermesini öğretirken,
bazı spor türleri de kişinin geleneklerini benimseyerek kültürel
bağlarını güçlendirmesini sağlar.
Sporun madde
kullanımı tedavisinde etkili olabilmesi için ‘gerçek spor ruh’unu
yansıtması, yani tarafsızlık ve hem kendine hem başkalarına saygı
anlayışını benimsemesi, ve günlük yaşamda da uygulamaya imkan veren
birtakım becerilerini (iletişim becerisi, karar verebilme becerisi,
kızgınlık ve stresle başedebilme becerisi..) kazandırmayı hedeflemesi
gerekir.
Fakat;
rekabet duygusunun ön plana çıktığı ve buna bağlı olarak galibiyetin tek
amaç haline geldiği durumlarda spor yarardan çok zarar veren bir
aktivite haline gelir ve hatta madde kullanımını tetikleyici bir faktöre
bile dönüşebilir. Toplumun sporcudan beklediği mükemmelliyetçilik, pek
de gerçekçi olmayan standartlara ve beklentilere uyma baskısı ve rekabet
dolu bir ortamın yaratılması sporcuda strese yol açan etkenlerdir.
Bunların yanı sıra sporcunun takım arkadaşları tarafından madde
kullanımına teşvik edilmesi de söz konusu olabilir.Tüm bu faktörler bir
araya geldiğinde genç sporcular gerek stresle başa çıkabilmek gerekse
takım arkadaşlarıyla her yönden bütünlük sağlayabilmek için madde
kullanımına yönelebilirler.
Sporcuların
kullandıkları maddelerin bir kısmı performansı arttırmaya yönelik bir
kısmı da ruh halini değiştirmeye yönelik olabilir. Performansı arttıran
maddeler(diğer bir deyişle, doping) sporcuların rakiplerine karşı
avantaj kazanabilmek amacıyla hile yoluyla kullandıkları maddelerdir ve
bu maddeler bağımlılık yapabildikleri gibi oldukça zararlı yan etkilere
de sebebiyet verebilirler. Anabolik steroidler, büyüme hormonu, kreatin
bu tür maddelere örnek olarak sayılabilir. Ruh halini değiştirmek
amacıyla kullanılan maddeler ise -alkol, esrar, kokain, uçucular vb.-
tam tersine atletik performansa zarar veren, performansı kötü yönde
etkileyen maddelerdir. Örneğin, alkol, tepki süresinde yavaşlamaya,
denge sorunlarına ve göz-el koordinasyonunda zayıflamaya yol açarken
sigara kardiyovasküler performansı düşürür. Esrar, tepki süresinde ve
konsantrasyonda bozulmalara ve adale hareketlerinin koordinasyonunda
azalmaya yol açarken kokain vücut ısısının kontrolünde bozulmalar
yaratır. Uçucu maddeler kaslarda zayıflık, yorgunluk, konsantrasyonda
zorluk ve reflekslerde azalmaya neden olur.
Spor ve
madde kullanımı arasındaki ilişkiye dair son bir söz her ikisinin de
benzer yönlerine değinmeyi gerektirir. Sporu çekici hale getiren
faktörler madde kullanımını da cazip kılan faktörlerdir: heyecan, risk,
zafer, zevk...
Son olarak,
sporun bu çift yönlü yapısı dikkate alınmalı ve madde kullanımı
tedavisindeki öneminin yanı sıra kötü sonuçlar da doğurabileceği göz
önünde bulundurulmalıdır.
Kaynaklar
Drug Use in
Sport ( http://www.smartplay.net/moves/drugs/drugsinfo.html)
Government
News Network (5 April 2005)-Football Tournament Could Help Tyneside Drug
Users ( http://www.gnn.gov.uk/Content/Detail.asp?ReleaseID=154573&NewsAreaID=2)
Sport:Using
Sport for Drug Abuse Prevention. UNODC and Global Youth Network.
http://www.unodc.org/youthnet/pdf/handbook_sport_english.pdf
|
