KAFEİN VE BAĞIMLILIK

Ruh halini ve davranışları etkilemek, değiştirmek amacıyla kullanılan “psiko-aktif” maddelerden biri olan kafein, fiziksel ve psikolojik bağımlılığa yol açmaktadır. John Hopkins Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma, düzenli olarak alınan günlük 100 ml gr kafeinin bile bağımlılığın oluşması için yeterli olduğunu ortaya koymuştur. Kafein, sosyal yaşamın içine girmiş, kendini kabul ettirmiş ve böylelikle kullanım yaygınlığı artmış olan bir maddedir. Sosyal bir alışkanlığa dönüşen kafein kullanımı, keyif ve enerji verici etkileriyle hayatımızdaki yerini her geçen gün biraz daha sağlamlaştırmış ve bu durum birçok kişinin hayatında bağımlılığa kadar ulaşmıştır. Yetişkinlerde kafein, en çok kahve, gençlerde ise kafeinli gazlı içecekler (kola vb.) sayesinde tüketilmektedir. Kafein bağımlılığının yaygın olduğu gruplara örnek olarak üniversite öğrencileri ve gece çalışan şoförleri gösterebiliriz.

Kafeine karşı tolerans kazanmak

Tolerans, bir maddenin belli bir miktarına verilen tepkinin zamanla azalmasıdır. Bu durum, o maddeyi kullananları, aynı etkiyi hissetmek için, aldıkları madde miktarını fazlalaştırmaya teşvik etmektedir. Günde 700 ml gr ya da daha fazla kafein tüketmenin tolerans üzerinde önemli etkileri kaydedilmiş, bu kişilerin günlük 200-300 ml gr gibi normal miktarlar karşısında yeterli tepkiyi vermedikleri, ancak yüksek dozlarda aldıkları kafeine tepki verdikleri ortaya konmuştur.

Kafein yoksunluk belirtileri

Yüksek dozlu kafein tüketimi bırakılınca ortaya çıkan etkiler, günlük yaşam aktivitelerini engelleyici ve hayatın normal seyrini etkileyici niteliklere ulaşmaktadır. Bu nedenle, bu etkilerin DSM-IV  kapsamına girip girmediği, klinik bir tanı özelliği taşıyıp taşımadığı tartışılmaktadır. Kullanılan miktar az da olsa çok da olsa, kafein düzenli bir şekilde tüketiliyorsa ve bağımlılık oluşmuş ise, bırakılması halinde çeşitli yan etkiler ortaya çıkmaktadır. Yapılan araştırmalar denek olarak genelde yetişkinleri kullansa da, kafein kullanımının kesilmesinin çocuklar ve gençlerde de önemli yan etkilere neden olduğu bilinmektedir.

Düzenli olarak kullanılan kafeinin kesilmesiyle ortaya çıkan ve en yaygın olarak rastlanan yoksunluk belirtileri şunlardır:

·          Baş ağrısı

·          Yorgunluk,halsizlik

·          Uykusuzluk/uykulu olma hali (esneme,sersemlik)

·          Konsantrasyon eksikliği

·          İşte karşılaşılan zorluklar (motivasyon ve dikkat eksikliği,düşük performans)

·          Huzursuzluk ( mutsuzluk, can sıkıntısı, huysuzluk, diken üstünde olma)

·          Depresyon (üzüntü, halsizlik, endişe, isteksizlik, küskünlük vb.)

·          Sinirlilik

·          Nezle ve benzeri belirtiler (mide bulantısı, kusma, eklem ağrıları vb.)

·          Düşünsel aktivitede ve hafızada yavaşlık

 Yukarıdaki yan etkilerin ortaya çıkış şekli, sayısı ve etkinliği günlük alınan kafein miktarıyla orantılı olarak değişmektedir. Günlük düzenli olarak kullanılan 1 fincan kahveyle eş değer olan 100 ml gr kafeinin dahi bırakılması, bazı yan etkileri beraberinde getirmektedir. Günümüzde birçok insan, günde 100 ml gr ya da daha fazla kafein tüketmekte ve arada kafein kullanımı bırakılınca ortaya çıkan baş ağrısı, mide bulantısı, nezle ve kas ağrıları gibi etkileri ise grip belirtilerine yormakta, kafein bağımlılığının farkına varmamaktadır.

DSM-IV kriterlerine girecek derecede ciddi bağımlılıklarda meydana gelen belirtiler ise günlük hayatı etkileyen, engelleyen ve günlük aktivitelere zarar veren yapıdadır. Bu durumda dahi, yan etkilerin şiddeti kişiden kişiye farklılık göstermektedir. Bir araştırmaya göre, kafein yokluğunda, deneklerde rastlanan baş ağrısı oranı %50’dir.Yan etkilerin en şiddetli olduğu zaman, 20 ile 48 saat arası olarak belirlenmiş, bu durumun ortalama 2 günden 1 haftaya kadar sürdüğü kaydedilmiştir.1 haftadan uzun süren etkilere de rastlanmıştır.

Aşağıda bir araştırmada günlük kafein alım miktarlarının yarattığı yoksunluk belirtileri verilmiştir.