|
Madde
kullanımını önleyici çalışmaların amaçları, toplumda bağımlılık
yapıcı maddelerin kullanılmamasını sağlamak, bağımlılığın gelişimini
önlemek, bu maddelerin yarattığı bireysel ve toplumsal sorunları
engellemek ve toplumda sağlıklı davranışların gelişmesini
sağlamaktır. Bunu yaparken farklı yaş grubundaki kişilere farklı
yaklaşmak gerekmektedir.
Okul öncesi
dönem
Bu yaştaki çocuklar madde kullanıcıları değillerdir ve bu konular
hakkında bilgi vermek gereksizdir. Sigara ve alkol gibi zararlı
alışkanlıklardan bahsedilebilir. Bu dönemdeki onaylamalarınızın
büyük ödül değeri taşımaktadır ve öğrettiğiniz şeylerin
sorgulanmadan kabul edilir. Bu nedenle sizin alkol ve sigara
kullanmanız onların da bunu yapabileceği yönünde bir mesaj vermiş
olur. Davranışlarınızı model aldıkları için onların önünde bu
alışkanlıkları sergilememeye, özen gösterin. Zararlı maddeler
hakkında (temizlik malzemeleri gibi) bilgilendirmek gereklidir.
İlaçların gereksiz yere alınınca zararlı olduğunu ve siz izin
vermediğiniz sürece ilaç almaması öğretilmelidir. Karar verme
alışkanlığını kazanmaları için onlara fırsatlar tanıyın; sabahları
kalkınca ne giyeceğine kendinin karar vermesi gibi. Sağlıklı olmanın
önemini gündeme getirmek (diş fırçalamak, el yıkamak, uyku,
beslenme) ve bu yöndeki girişimlerini övmek çocuğun davranışlarının
pekişmesini sağlayacaktır.
Okul çağı
Bu yaştaki çocuklar büyüdükleri için sevinçlidirler. Zihinsel ve
sosyal becerileri gelişmektedir. Öğrenmeleri hala deneme-yanılma
metoduna dayanmaktadır. Öğrenmeye merak saldıklarından farklı
şeylerin ne olduğunu ve nasıl çalıştığını bilmek isterler. Bu
dönmede sigara, alkol ve uçucu maddeler ve zararları hakkında bilgi
vermek yerinde olacaktır. Bu çocukların kendi kendilerine yanlış
bilgiler edinmesine engel olmak çok önemlidir. Okul çağındaki
çocuğun kuralları öğrenmesini sağlamak gerekmektedir. Sağlıklı
olmanın önemi hakkında konuşulabilir ve yine bu yöndeki olumlu
davranışlarını övmek gerekmektedir. Bu dönemde kendilerine okul
içinde bir arkadaş grubu oluşturmaya başlamışlardır. Bu yüzden
arkadaş baskısına karşı koyma, "hayır" deme becerisi öğretilmeye
başlanmalıdır.
Ergenlik dönemi
Ergenlik çocukluktan çıkış ve erişkinliğe giriş dönemi olarak
adlandırılabilir. Bu dönemin de kendine has özellikleri vardır.
Ergenler çocukluklarına göre çok daha çabuk sinirlenebilirler. Hemen
hemen her şeye karşı gelip, isyankar bir tutum sergileyebilirler.
Bir gülüp bir ağlayan, tutkuları hemen hemen her gün değişen, ayna
karşısında çok uzun saatler vakit geçiren biri olurlar. Ergenlerin
çözümlemesi gereken en büyük problemleri kimliklerini bulma
çabasıdır. Bu kimlik arayışı onları endişeli, gergin, öfkeli
yapabilmektedir. Bu dönem ailenin geri plana düşüp arkadaş
gruplarının önem kazandığı bir dönemdir. Bir gruba ait olmak,
arkadaşları tarafından onaylanmak ve kabul edilmek çok önemlidir. Bu
dönemde akran grupları büyük önem kazanmıştır. "Grup", ne
giyeceklerini, hangi müzikleri dinleyeceklerini, hangi aktiviteleri
gerçekleştireceklerini belirler. Bu açıdan bakıldığında arkadaş
grubu değerlerinin gencin hayatındaki önemi aileler için tehdit
edici gibi gözükebilir. Sınıf içindeki gruplaşmalara ve grupların
niteliklerine dikkat edin. Bu dönemde bilgilendirme yaparken,
maddeler ve olumsuz etkileri hakkında korkularınıza değil,
gerçeklere dayalı bilgilere dayanarak konuşun. Görünüşleri önem
kazandığından maddelerin sağlığı, görünüşü, spor ve diğer
aktiviteleri üzerinde nasıl etki yapacağını vurgulayın. Gençlere
kendilerini ifade etmeleri için fırsatlar yaratın. Sorumluluklarını
almaları için destekleyin, sınıf içinde görevler verin.
Kurallarınızda tutarlı olun. "Hayır" demesini öğretmeye devam edin.
Spor ve diğer sosyal faaliyetlere (sinema, tiyatro, resim, müzik vb)
yönlendirin. Bu dönemde gencin yaşayabileceği çatışmaların çözümünde
destek olmak önemlidir. Bunu talep etmese bile en azından her zaman
dinlemeye açık olduğunuzun farkında olması olumludur.
Madde
Kullanımını Önleme Eğitiminde Yararlanılabilecek Yollar
Maddelerin olumsuz etkilerinden söz edin. Bunu yaparken madde
kullanımının bireyin tüm yaşamını (kişilik, sağlık, ekonomik, okul,
arkadaş ve aile) etkilediğini, bağımlılıktan kurtulmanın mümkün
olmadığını; ömür boyu süren ve kişinin kontrol altında tutması
gereken bir şey olduğunu anlatın. Arkadaş baskılarına karşı nasıl
hayır diyeceklerini öğretin. Bunu yaparken örnek durumlar vererek
sonuçlar hakkında konuşabilirsiniz. Sağlıklı bir yaşamın neden
önemli olduğunu ve nasıl korunabileceğini tartışın. Madde
kullanmanın sorunları çözmediğini, kişinin problemlerini daha da
arttırdığını anlatın. Sorunlarını çözmek için alternatif yollar
geliştirmelerine yardımcı olun.
|
